MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ KOBIET , Marta Łysiak

„Jeżeli zainwestujemy w dziewczęta, zainwestujemy w humanitaryzm” (Hauwa Ibrahim). Przytoczone słowa laureatki nagrody Sacharowa, pierwszej kobiety wykonującej zawód prawnika w Nigerii, powinny być inspiracją dla każdego. ¹

8. marca, Międzynarodowy Dzień Kobiet rokrocznie otwiera dyskusję na temat roli kobiet, ich aktywności w walce o to by mieć wybór, bo „Bycie zniewoloną oznacza nie mieć wyboru” (bell hooks) „Nic w życiu nie jest po to by się bać, lecz po to by zrozumieć” (Maria Skłodowska-Curie), by móc zrozumieć trzeba zagwarantować kobietom dostęp do edukacji, klucza do wiedzy i umiejętności, które pozwalają każdej kobiecie nabyć tak cenne „Poczucie pewności siebie, to coś, co pozwala otworzyć drzwi, jeżeli absolutnie nie masz pojęcia co będzie za nimi” (Linda Poindexter), czyli klucz do kariery i aktywności w życiu gospodarczym, społecznym, politycznym i kulturowym, by niejednokrotnie można było usłyszeć „Kocham kobiety szefów, mogłabym się nimi otaczać cały dzień. Dla mnie bossy nie ma znaczenia pejoratywnego, to osoba, która działa z pasją, w pełni zaangażowana i ambitna. (Amy Poehler). ²

„Nie kupuj proszę kwiatów kup książkę” słowa te stają się jak najbardziej aktualne przy promocji tegorocznego hasła Międzynarodowego Dnia Kobiet. „Edukacja powinna prowadzić do Twojej wymarzonej pracy bez względu na płeć” jest zaproszeniem do dyskusji na temat wzmocnienia pozycji kobiet i dziewcząt poprzez edukację, toczonej na szczeblu brukselskim podczas międzyparlamentarnego spotkania przedstawicieli parlamentów narodowych oraz eurodeputowanych. Problem odchodzenia od edukacji dziewcząt we wczesnych stadiach rozwoju edukacyjnego jest fundamentalnym czynnikiem prowadzącym do wykluczenia społecznego w przyszłości. „Każda kobieta i dziewczynka ma prawo do edukacji, bez względu na to, gdzie żyje” porusza status kobiety w krajach niedemokratycznych, dotkniętych ideologią prawa szariatu, terroru, konfliktem militarnym, gdzie prawa fundamentalne są nagminnie łamane,a brak instytucji do sankcjonowania ich przestrzegania prowadzi do rozwoju przemocy wobec kobiet, formy niewolnictwa seksualnego. Aktualne badania pokazują jak różne czynniki takie jak bieda, ubóstwo, stereotypy płciowe i kulturowe wpływają na rezultat poziomu edukacji. Konsekwentnie, bardziej równościowy dostęp do źródeł, instytucyjna polityka kulturowa dotycząca płci, zmiany światopoglądowe są potrzebne by zrealizować to założenie. ³

Historia walki o równe płace, urlop macierzyński, brak przemocy wobec kobiet w różnych jej przejawach ma już ponad trzydziestoletnią historię. Catherine Bearder wspomina jak oczywiste kilkadziesiąt lat temu było pytanie skierowane do pracodawcy, czy może do pracy nałożyć spodnie ze względu na panujący chłód, i jak ta podróż zmian światopoglądowych popartych działaniami legislacyjnymi doprowadziła ją do miejsca zajmowanego obecnie w Parlamencie Europejskim, który szczególnie zaznacza się w tej 30-letniej historii. Parlamentarna Komisja Praw Kobiet i Równouprawnienia (FEMM), założona w 1984 r., pełna zaangażowania jej członków i niekonwencjonalnych metod prezentacji inicjatyw, przyczyniła się do zmiany mentalności kobiet i skierowała swoją aktywność na inicjatywy legislacyjne zapewniające gwarancje praw, by więcej nie można było usłyszeć pejoratywnych stwierdzeń takich jak „to tylko kobieta”.⁴

Opracowana przez Komisję Europejską Karta Kobiet wraz ze Strategią na lata 2010-2015 na rzecz równouprawnienia budują ogólne ramy polityki równości płci wyznaczając pięć głównych kierunków działalności, tj. równość na rynku pracy wraz z niezależnością ekonomiczną za pomocą „Strategii 2020”, jednakowa praca/praca o takiej samej wartości gwarancją jednakowego wynagrodzenia, współpraca państw członkowskich w celu zmniejszania różnic w wynagrodzeniu różnicowanym kryterium płciowym, równość w podejmowaniu decyzji, godność, szacunek wobec kobiet jako instrument do wyparcia aktów przemocy wobec kobiet, promowanie polityki równości płci za granicami Unii Europejskiej.⁵

Międzynarodowy Dzień Kobiet 2013 zwracał uwagę na problem równouprawnienia w czasie kryzysu. ⁶Infografika opierająca się na danych Eurostatu, Komisji Europejskiej oraz Biblioteki Parlamentu Europejskiego ujawniła barierę szklanego sufitu, ogromną sięgającą kilku tysięcy rocznie lukę płacową, kilku procentowy zaledwie udział kobiet na stanowiskach kierowniczych dyrektorów generalnych czy członków zarządu mimo przeważającej liczby kobiet, absolwentów wyższych uczelni w liczbie 65%. Warto zwrócić uwagę na fakt, że to Europejki w liczbie 75% zatrudniane są częściej w niepełnym wymiarze godzin. Według raportu przygotowanego w 2012 r. ⁷„Kobiety na stanowiskach decyzyjnych ” udział kobiet w organach spółek wahał się w granicach 3-27%. Organy spółek w UE charakteryzują się niestety wyraźnym brakiem równowagi płci. Obecnie w największych spółkach giełdowych kobiety stanowią 13,7 % składu ich organów (wśród dyrektorów niewykonawczych - 15 %). Zatrudnienie w administracji publicznej na najwyższym szczeblu 30 %, w sądach najwyższych 33%, dominacja mężczyzn rysowała się silnie w narodowych bankach centralnych. Wskaźnik zmian wynosił zaledwie 0,6 % rocznie. A przecież badanie Eurobarometru z 2011 r. wykazało, że 88 % Europejczyków uważa, iż kobiety powinny być w równym stopniu reprezentowane na wysokich stanowiskach kierowniczych w spółkach. Niewykorzystanie umiejętności wykwalifikowanych kobiet to utrata potencjału wzrostu gospodarczego UE. Simone Veil już jako przewodnicząca Parlamentu Europejskiego akcentowała rolę kobiet, potrzebę ich obecności w komisjach i organach administracyjnych kraju w latach 90'tych. Dlaczego sukces przyszedł dopiero po kilkunastu latach? A przecież i Komisja Europejska w Karcie i Strategii, i Rada w europejskim pakcie na rzecz równości płci 2011–2020 były zgodne i wreszcie Parlament Europejski, który wielokrotnie wzywał i spółki i państwa członkowskie do zwiększenia reprezentacji kobiet w organach decyzyjnych, Komisję- „(…) do zaproponowania kwot legislacyjnych w celu osiągnięcia progu krytycznego 30 % członkostwa kobiet w organach zarządzających do 2015 r. i 40 % do 2020 r.” Działania te zaowocowały we wniosku dotyczącym dyrektywy w sprawie poprawy równowagi płci wśród dyrektorów niewykonawczych spółek, których akcje są notowane na giełdzie i odnośnych środków (COM(2012) 614) ustanowieniem celu minimalnego w wysokości 40 % udziału niedostatecznie reprezentowanej płci wśród dyrektorów niewykonawczych spółek, których akcje są notowane na giełdzie zmierzających do spełnienia celów Strategii 2020, czyli rzeczywistej równości płci. „(...)Wiążący cel co najmniej 40 % członków organów spółek należących do każdej z płci do 2020 r. w przypadku dyrektorów niewykonawczych oraz elastyczny cel w odniesieniu do dyrektorów wykonawczych, który zostanie ustalony przez same spółki.” ⁸Choć europarlamentarzystki akcentują kwota to za mało, potrzebne są programy patronatu, szkolenia kierownictwa, elastyczne godziny pracy i oczywiście wciąż podkreślana zmiana mentalności w akceptowaniu kobiet na wysokich stanowiskach kierowniczych. Komisja Praw Kobiet i Równouprawnienia, to komisja walki o prawa najsłabszych. Pośród członków komisji można znaleźć też dwóch mężczyzn. Ernest Urtasun podkreśla, że należy stworzyć sprawiedliwe społeczeństwo, gdzie każdy odegra swoją rolę. Społeczeństwo pozbawione dyskryminacji, z którą walkę wciąż toczy Iratxe Garcia Perez obecna przewodnicząca Komisji (FEMM) pod jednym z haseł „Równe płace, jesteśmy warte każdego jej centa” w kierunku pełnej równości płci. ⁹

Wśród dorobku legislacyjnego aktywności Komisji (FEMM) warto wymienić dyrektywę 2006/54/WE z dnia 5 lipca 2006 r. która w prowadza w życie zasadę równości szans i równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy. Zawiera definicję dyskryminacji bezpośredniej i pośredniej, napastowania i molestowania seksualnego, a także zachęca pracodawców do podejmowania środków profilaktycznych w celu zwalczania molestowania seksualnego. Ponadto zaostrza sankcje za dyskryminację i przewiduje utworzenie w każdym z państw członkowskich organów odpowiedzialnych za promowanie równego traktowania kobiet i mężczyzn, ¹⁰ dyrektywę 2010/41/UE z dnia 7 lipca 2010 r. która ustanawia cele w zakresie stosowania zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn, prowadzących działalność na własny rachunek, w tym w rolnictwie, a także - ochrony kobiet pracujących na własny rachunek w okresie ciąży i macierzyństwa.¹¹

Międzynarodowy Dzień Kobiet 2014 podjął wyzwanie pod hasłem walki przeciwko przemocy wobec kobiet. Przemoc przeciwko osobie ze względu na jej płeć jest przejawem dyskryminacji i pogwałceniem podstawowych wolności tej osoby. Przemoc na tle płciowym może przybrać formę przemocy w bliskich związkach, przemocy seksualnej (gwałt, molestowanie seksualne, napaść na tle seksualnym), handlu ludźmi, niewolnictwa seksualnego. Obejmuje również inne krzywdzące, poniżające praktyki, tj. okaleczanie żeńskich narządów płciowych (stanowi formę tortur, jest przejawem skrajnej dyskryminacji wobec kobiet/dziewczynek, naruszeniem praw dzieci) jest przejawem głębokiej nierówności płci. Amnesty International szacuje, że okaleczanie żeńskich narządów płciowych dotyka setek tysięcy kobiet i dziewcząt w Europie w liczbie 500.000 ofiar. Przemoc wobec kobiet to także małżeństwa z przymusu, przestępstwa popełniane „w imię honoru”. Nie można zapominać o nadużyciach wobec osób starszych, które są naruszeniem godności tych starszych kobiet. ¹²Przemoc wobec kobiet jest pogwałceniem fundamentalnych praw człowieka oraz oczywistym przejawem dyskryminacji na tle płciowym, który utrudnia pełnoprawne uczestnictwo kobiet w życiu gospodarczym, politycznym, społecznym i kulturalnym. W Strategii na rzecz równości kobiet i mężczyzn 2010–2015 Komisja Europejska podkreśliła, że przemoc na tle płciowym jest jednym z najistotniejszych problemów do rozwikłania by osiągnąć rzeczywistą równość płci. Badania przeprowadzone przez Agencję Praw Podstawowych Unii Europejskiej wskazują, że 20-25 % Europejek padło ofiarą przemocy fizycznej, 10 % - przemocy seksualnej, a ponad połowa, przynajmniej raz w życiu doświadczyła przemocy. Wiele przypadków nie zostaje zgłoszona odpowiednim organom państwowym, takim jak służba zdrowia, opieka społeczna lub służby pomocy ofiarom. Warte podkreślenia jest, że wczesna edukacja mogłaby zapobiec rozwojowi przemocy na tle seksualnym poprzez rozwój u młodych osób umiejętności potrzebnych do traktowania drugiej osoby z szacunkiem, z godnością niezależnie od płci. ¹³Ofiary przemocy domowej, stalkingu czy prześladowania na tle płciowym będą jednakowo chronione na terenie całej Unii po przyjęciu przez Parlament Europejski dnia 22 maja 2013 r. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) w sprawie wzajemnego uznawania środków ochrony w sprawach cywilnych. Cywilne środki ochrony mogą zostać przyjęte, w sytuacji gdy istnieje wysokie ryzyko zagrożenia życia, zdrowia fizycznego lub psychicznego, naruszenia wolności, nietykalności osobistej czy zagrożenia bezpieczeństwa. Zakaz lub ograniczenie utrzymywania kontaktu, zbliżania się do miejsca zamieszkania lub pracy ofiary powinny być uznawane w każdym kraju przebywania ofiary, poza Danią, której ta regulacja nie dotyczy. ¹⁴

Na mocy art. 2 i art. 3 ust. 3 Traktatu UE równość kobiet i mężczyzn jest jedną z fundamentalnych wartości Unii i jej głównych celów. Miło zaobserwować na przestrzeni czasu, że inicjatywy, takie jak Międzynarodowy Dzień Kobiet pobudzają do aktywności setki tysięcy kobiet, które są przecież potencjałem gospodarczym UE.

.

1http://www.europarl.europa.eu/sakharovprize/en/home/the-prize.html

2https://www.facebook.com/media/set/?set=a.10155464784375107.1073741922.178362315106&type=1&pnref=story

3http://audiovisual.europarl.europa.eu/Page.aspx?id=1940

4 http://europarltv.europa.eu/en/player.aspx?pid=9eadefd8-5071-480e-85da-a3d500f119b1

5„Równouprawnienie kobiet i mężczyzn” Erika Schulze, 04/2014

6 Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 12 marca 2013 r. w sprawie wpływu kryzysu gospodarczego na równouprawnienie kobiet i mężczyzn oraz na prawa kobiet (P7_TA(2013)0073)

7http://www.europarl.europa.eu/news/pl/news-room/content/20130301FCS06145/1/html/Cudownie-jest-by%C4%87-kobiet%C4%85-ale-nie-na-rynku-pracy

8 Wniosek do dyrektywy w sprawie poprawy równowagi płci wśród dyrektorów niewykonawczych spółek, których akcje są notowane na giełdzie i odnośnych środków (COM(2012) 614)

9 http://europarltv.europa.eu/en/player.aspx?pid=9eadefd8-5071-480e-85da-a3d500f119b1

10 dyrektywę 79/7/EWG z dnia 19 grudnia 1978 r. zawierającą zobowiązanie do stopniowego wprowadzania przez państwa członkowskie w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego, dyrektywę 92/85/EWG z dnia 19 października 1992 r. wprowadzającą środki mające na celu poprawę bezpieczeństwa miejsca pracy i zdrowia pracownic w ciąży, tych, które niedawno urodziły, lub tych, karmiących piersią; dyrektywę 2004/113/WE z dnia 13 grudnia 2004 r. która wprowadziła w życie zasadę równego traktowania kobiet i mężczyzn w zakresie dostępu do towarów i usług oraz ich dostarczania; Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 24 maja 2012 r. z zaleceniami dla Rady w sprawie stosowania zasady równości wynagrodzeń dla pracowników płci męskiej i żeńskiej za taką samą pracę lub pracę tej samej wartości P7_TA(2012)0225,dyrektywę Rady 2010/18/UE z dnia 8 marca 2010 r. odnośnie wdrożenia zmienionego porozumienia ramowego o urlopie rodzicielskim,

11„Równouprawnienie kobiet i mężczyzn” Erika Schulze, 04/2014

12 Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 25 lutego 2014 r. w sprawie walki z przemocą wobec kobiet, P7_TA(2014)0126

13 Warto wymienić adekwatne osiągnięcia legislacyjne walki z przemocą wobec kobiet dyrektywę 2011/36/UE z dnia 5 kwietnia 2011 r. w celu zapobiegania i zwalczania handlu ludźmi, ochrony ofiar poprzez zbliżenie sankcji za handel ludźmi na terenie całej Unii i określenie środków wsparcia dla jego ofiar, ponadto dyrektywę 2011/99/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. która ustanawia europejski nakaz ochrony „(…) danej osoby przed czynem zabronionym innej osoby mogącym w jakikolwiek sposób zagrozić jej życiu lub nietykalności fizycznej, psychicznej czy seksualnej, (…) czy jej godności lub wolności osobistej (…)” oraz która przyznaje możliwość dalszej ochrony tej osoby na terytorium innego państwa członkowskiego właściwemu organowi tego państwa członkowskiego wzmocniona rozporządzeniem (UE)nr 606/2013 z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie wzajemnego uznawania środków ochrony w sprawach cywilnych.

14http://www.europarl.europa.eu/news/pl/top-stories/content/20140304TST37502/html/Mi%C4%99dzynarodowy-Dzie%C5%84-Kobiet